Victoriaans recept: Aardappelpuree feestelijk geserveerd

Aardappelpuree maken is nu niet bepaald een applausklus. Het is mij dan ook een raadsel waarom het zo vaak in poedervorm verkocht wordt, terwijl het vers niet zo moeilijk is om te maken. En de victorianen waren er helemaal creatief mee! Vandaag laat ik twee recepten zien van Eliza Acton uit 1845. Beide met een mooi korstje, en eens wat anders dan de gebruikelijke homp op je bord. Ideaal voor een feestelijk (kerst)diner!

Als het gaat om historisch koken voel ik mij vaak aangetrokken tot feestelijk gebak, maar het is natuurlijk wel een feit dat mensen ook in de 19e eeuw niet de hele dag taart aten. Dat was uiteraard een culinaire luxe. Voor een groot deel van de bevolking stond er zelfs – afhankelijk van waar je woonde – alleen maar brood, aardappelen of havermoutpap – op het menu.

mary-ellen-best-dining-room

Our dining room at York (1838) door Mary Ellen Best. [Publeik domein]. Op zo’n prachtige tafel mogen ook de aardappels mooi worden opgediend.

Voor de midden -en bovenklasse viel er echter wel wat te kiezen. En zo kwam zelfs de saaie aardappel aantrekelijk geserveerd op tafel. Bijvoorbeeld als bombe, of als kleine krokante aardappelballetjes. De twee recepten die ik vandaag laat zien, komen uit Modern Cookery for Private Families (1845) van Eliza Acton.

Aardappelpuree in een mooie vorm

Zoals gebruikelijk laat ik jullie eerst het originele recept zien. Eliza Acton blijkt een strenge instructrice: “Klontjes in de puree duiden op een slechte kok!”  Ik zal maar goed mijn best doen…

MASHED POTATOES.

Boil them perfectly tender quite through, pour off the water, and steam them very dry […] ; peel them quickly, take out every speck, and while they are still hot press the potatoes through an earthen cullender, or bruise them to a smooth mash with a strong wooden fork or spoon, but never pound them in a mortar, as that will reduce them to a close heavy paste. Let them be entirely free from lumps for nothing can be more indicative of carelessness or want of skill on the part of the cook, than mashed potatoes sent to table full of these. Melt in a clean saucepan a slice of good butter with a few spoons of milk or, better still, of cream; put in the potato after having sprinkled some fine salt upon them, and stir the whole over a well gentle fire, with a wooden spoon, until the whole is well mixed, and the whole is very hot. It may served directly ; or heaped high in a dish, […] and browned before the fire ; or it may be pressed into a strewed buttered mould of handsome form, which has been strewed with the finest bread-crumbs, and shaken free of the loose ones, then turned out, and browned in a Dutch or common oven. More or less liquid will be required to moisten sufficiently potatoes of various kinds. Potatoes mashed, 2 lbs. ; salt, 1 teaspoonful ; butter, 1 to 2 ozs. ; milk or cream, 1 pint.

Obs, — Mashed potatoes are often moulded with a cup, and then equally browned ; any other shape will answer the purpose as well, and many are of better appearance.

En dan nu het recept zoals ik het gemaakt heb:

Ingredienten:

  • 900 gram aardappelen
  • 1 theelepel zout
  • 50 gram boter
  • 140 ml melk
  • paneermeel of vers fijn broodkruim
victoriaanse vrouw keuken

Voor het vormen van de aardappelpuree kun je bijvoorbeeld een ronde kom gebruiken. Afbeelding uit The Girl’s Own Paper, ca. 1890.

Bereidingswijze:

Aardappelpuree maken is natuurlijk helemaal niet moeilijk. Zelf kook ik, zeker als ik geen biologische aardappelen in huis heb, de aardappels niet in de schil (zoals in het recept staat). De smaak is misschien wat anders, maar ik vind het geschild koken eerlijk gezegd ook wel zo makkelijk!

Kook de geschilde aardappels totdat ze gaar zijn en laat ze goed uitstomen. Duw de aardappels door een vergiet (zoals Miss Acton) of stamp ze fijn – zonder klontjes!

Smelt de boter in een pan met dikke bodem en voeg de melk toe. Stooi het zout over de gestampte aardappels, en doe de aardappels dan in de pan bij het hete boter-melk mengsel. De hoeveelheid melk die je nodig hebt voor een mooie consistentie kan per aardappelsoort verschillen. Roer het geheel goed door elkaar.

aardappelpuree maken bombes paneer

Mijn kommetjes voor de aardappelpuree staan al klaar, ingevet en bekleed met paneermeel.

Vet een mooie vorm in met boter (ik neem een metalen schaaltje voor een bombe-vorm) en bestrooi deze met broodkruim (zelfgemaakt of gekocht paneermeel). Zorg dat de randen goed bedekt zijn, zodat de puree goed uit de vorm kan komen.

Duw de warme aardappelpuree in de vorm. Daarbij mag je best drukken, want ik heb zelf gemerkt dat je anders gaten of scheuren in je resultaat krijgt.

Stort de vorm op een schaal die zowel in de oven kan als op tafel kan staan. Ik had mijn puree op bakpapier gestort, maar dat kreeg ik er niet meer onderuit. Oeps! Dus een tip: Kies voor een ovenbestendige én mooie schaal.

ouderwets recept voor aardappelpuree chique

Het resultaat! Aardappelpuree feestelijk op tafel.

Doe de pureebombe in een voorverwarmde oven op 200 °C  en laat hem minimaal een kwartier staan voor een goudbruin korstje.

Victoriaanse aardappelballetjes

Heb je aardappelpuree over? Deze kun je bijvoorbeeld de volgende dag gebruiken voor aardappelballetjes. Een koude puree is wat stijver en laat zich gemakkelijk bewerken. Hieronder geef ik Eliza Acton’s recept voor English potato-balls. Ze maakt hiervoor in principe dezelfde puree als voor bovenstaand recept, maar voegt alleen wat witte peper toe. En voor het korstje gebruikt ze vermicelli!

Potato balls eliza acton google books

Recept voor English potato-balls uit Eliza Acton’s Modern Cookery, in All Its Branches.

Knijp wat vermicelli fijn met de hand, of leef je uit met een deegroller of keukenhamer, en sla de vermicelli fijn (woohoo!). Maak van de aardappelpuree balletjes zo groot als een pingpongbal, en bestrooi ze met de fijngeslagen vermicelli. Daarna geef je de balletjes een krokant jasje door ze even goudbruin te bakken in een koekenpan.

aardappelballetjes recept

Lekker en krokant! Het rollen van de balletjes vond ik wel even een werkje.

Ik vond dit zelf twee geslaagde recepten, en tot mijn verrassing smaakte de aardappelpuree anders dan dat ik gewend was. Misschien vanwege het korstje en de manier waarop je de boter, melk en aardappelen samenvoegt? Maar bovenal vind ik Eliza Acton’s tips voor de presentatie heel leuk. Het is weer eens wat anders dan de eeuwige geprakte aardappel.

Zo, nu weer aan de thee. Rooibos met honing maar weer.


Voor het schrijven van dit blog heb ik de volgende bronnen gebruikt:
Eliza Acton: Modern Cookery, in All Its Branches: Reduced to a System of Easy Practice, for the Use of Private Families. In a Series of Receipts, which Have Been Strictly Tested, and are Given with the Most Minute Exactness (1845). Via Google Books.

11 gedachten over “Victoriaans recept: Aardappelpuree feestelijk geserveerd

  1. Wauw, zo ziet aardappelpuree er nog eens feestelijk uit inderdaad! Een stuk smakelijker dan pureepoeder uit zakjes 😉 Ik eet eigenlijk nooit aardappelpuree, maar altijd gewone aardappels. Maar op deze manier geserveerd zou ik het nog wel willen proberen 🙂

  2. Ik heb inmiddels van jouw blog geleerd dat de Victorianen van suiker hielden, maar blijkbaar ook veel van zout! Vond je het eerste recept niet te zout? Ik vind 1tsp per 900gram best veel. Of misschien ligt dat aan mij 😉 Wel een leuke presentatie. Wederom een leuk blog Josephine!

    • Hoi Marianne, je hebt gelijk: Het mocht best ‘een beetje meer’ zijn van de Victorianen. Suiker en zout waren in de eeuwen daarvoor altijd uitsluitend toegankelijk geweest voor de allerrijksten. Dus toen beide smaakmakers in de 19e eeuw steeds gemakkelijker te verkrijgen werden – en dus goedkoper – wilde iedereen het zich goed laten smaken.

      Voor ons misschien niet echt iets voor iedere dag, maar wel lekker voor een keertje. 😉

      Overigens vond ik het in deze gerechten zelf niet te zout, maar alleen bij aardappelpuree hou ik van wat meer zout dan gebruikelijk.

  3. Hallo Josephine!
    Allereerst, die bovenste aardappelpuree ziet er echt heerlijk uit! Ik volg je nu al een tijdje, want ik vind je blog super interessant om te lezen. Ik ben 14 jaar, maar ben erg geïnteresseerd in de Victoriaanse tijd, ik ben vast een van de weinige jonge meisjes die daar interesse in hebben, hahaha. Ik schrijf momenteel een boek, dat ik ook wil gaan uitgeven, en het speelt zich gedeeltelijk af in het Engeland van 1890. Mijn hoofdpersonage gaat trouwen, en ik wil wel graag historisch correct zijn… Ik vroeg me dus af of je eens een blogpost over bruiloften in de Victoriaanse tijd wilt schrijven. Ik weet niet of je aan zulke “verzoekjes” doet? Misschien heb je er al eens over geschreven, maar ik kan het in ieder geval niet vinden.
    Groetjes!

    • Hoi Lizzy,

      Wat word ik blij van dit soort berichten! Inderdaad zijn er überhaupt niet veel meisjes die op jouw leeftijd al zo’n gezonde interesse hebben in het verleden: Maar ik was er op mijn veertiende in ieder geval één van.

      Je maakt me heel nieuwsgierig naar je boek; het klinkt al even interessant als ambitieus. Uiteraard wil ik je graag van dienst zijn. Ik heb toevallig al een tijdje aantekeningen liggen voor een blogartikel over trouwen in de victoriaanse tijd. Misschien wordt het inderdaad eens tijd dat ik daar iets mee ga doen…

      Blijf vooral langskomen, en mocht je een directe vraag bedenken over een historische situatie in je boek, stuur me dan gerust een mailtje!

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.