Het Leighton House Museum in Londen: Victoriaans wonen in stijl

De mooiste attracties staan vaak niet in reisgidsen vermeld. Afgelegen plekken, kleine charmante hoekjes en knusse musea vind je vaak door buiten de gebaande paden te zoeken. Zo ontdekte ik via-via ook het prachtige Leighton House Museum. Zoals de naam al zegt, bevindt het zich in het huis van de victoriaanse gentleman-kunstenaar Lord Frederic Leighton. Het interieur dat hij met veel zorg samenstelde, is echt adembenemend!

Als je op Kensington High Street staat, ter hoogte van Melbury Road, volg je die straat en neem je de eerste links. Je bent dan op Holland Park Road, een mooie statige en rustige straat in het chique Kensington, een opvallend kalme hoek van het hektische Londen. Op nummer 12 woonde daar tussen 1866 en 1896 Frederic Leighton, een van de belangrijkste en populairste schilders van zijn tijd. Maar hij interesseerde zich niet alleen voor schilderkunst, maar ook voor historische en exotische architectuur en decoratie. Het resultaat van al zijn reizen en inspanningen is duidelijk te zien zodra je zijn prachtige woning binnenstapt.

Narcissus Hall Leighton House

De Narcissus Hall op de begane grond, met een beeld van de mythische figuur Narcissus. Het plafond is van goud, om het gelaat van de ijdele Narcissus te weerspiegelen. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

A perfect gentleman?

Sir Frederic Leighton was oorspronkelijk de kleinzoon van een eenvoudige arts, die zich had opgewerkt en een fortuin had verdiend als hofarts van de Russische Tsaar. Het gevolg was, dat Frederic nooit meer hoefde te werken voor zijn geld, en zijn leven kon inrichten zoals hij dat zelf wilde: als kunstliefhebber, verzamelaar, kunstschilder, beeldhouwer, en actief in de kunstenaarskringen van zijn tijd. Van 1878 tot aan zijn dood was hij zelfs voorzitter van de prestigieuze Royal Academy of Arts.

Frederic Leighton in Vanity Fair 29 Juni 1872

Leighton was een publiek figuur, en stond dus regelmatig in kranten of tijdschiften. Dit is een prachtig getekend portret van hem in de Vanity Fair van 29 juni 1872. Leighton hoort in de reeks Men Of The Day (‘belangrijke mannen van dit moment’) en de ondertitel is “A Sacrifice To The Graces”: Een mooie manier om te zeggen dat de schilder zichzelf volledig aan de kunst heeft gewijd. Portret door James Tissot (1836-1902) [Publiek domein].

Leighton, geboren in 1830, bracht de eerste 25 jaar van zijn leven bijna volledig buiten Groot-Brittannië door, omdat zijn ouders om gezondheidsredenen telkens verhuisden. Hij kreeg zijn eerste schilderlessen in Duitsland, woonde na 1848 in Frankrijk, en toerde om zijn educatie te voltooien door Italië. Hoewel zijn ouders het eerst niet zo geweldig vonden dat de jonge Frederic kunstenaar wilden worden, steunden ze hem wel in zijn opleiding. Zijn vader gaf hem zijn hele leven een ruimhartige toelage, zodat hij zich volledig op zijn kunst kon richten.

Leightons eerste grote schilderij dat hij in Engeland produceerde was Cimabue’s Celebrated Madonna is carried in Procession through the Streets of Florence, dat hij in 1855 voltooide. Het werd meteen gekocht door niemand minder dan Koningin Victoria. Leighton maakte in zijn kunst veel gebruik van alle klassieke en oudheidkundige stijlen die hij op zijn reizen was tegengekomen; en dit viel bij de Britse elite erg in de smaak.

Frederic Leighton Cimabues gevierde Madonna (1855)

Cimabue’s Celebrated Madonna is carried in Procession through the Streets of Florence (1853-1855). Een hele mond vol is deze titel van het eerste grote commerciële succes voor Leighton. Het schilderij werd gekocht door Koningin Victoria [Publiek domein].

Leighton was een markante persoonlijkheid, omdat hij altijd de volmaakte gentleman was en zijn uiterlijk tot in de puntjes verzorgde. Met zijn donkere haren en buitenlandse achtergrond, werd hij door sommige zeurpieten als ‘te buitenlands’ neergezet, maar over het algemeen was hij erg geliefd. In zijn gedrag was hij wat afstandelijk, maar correct, en hij was zeer vrijgeving naar kunstenaars die hij wilde ondersteunen. In de loop der jaren bouwde hij een grote kring aan bevriende kunstenaars en hoogstaande bewonderaars om zich heen, maar altijd bleef hij als persoon bijzonder privé.

Zelfportret door Frederic Leighton

Om een idee te krijgen van de persoon die Leighton was, kunnen we naar zijn zelfportret kijken. We zien een statige, zelfbewuste man van rond de 50, die stijlvol gekleed is in een combinatie van twee kostuums, die iets over hem en zijn zelfbeeld zeggen. Hij draagt een klassieke toga, waarmee hij zich in één lijn stelt met  leiders en kunstenaars uit de Klassieke Oudheid. Onder die toga draagt hij een avondkostuum uit zijn eigen tijd, en een soort ambtsketen; waarschijnlijk een teken van zijn positie als voorzitter van de Royal Academy of Arts. Zowel het klassieke en als het moderne component lijkt de schilder in zichzelf verenigd te zien. Aan zelfvertrouwen geen gebrek dus. Mogelijk geeft het schilderij ook inzicht in Leightons perfecte voorkomen naar buiten toe: Dit is wie hij wílde zijn. Zelfportret, door Frederic Leighton (1880) [Publiek domein].

Ook nu nog blijven onderdelen van zijn persoonlijk leven voor ons in nevelen gehuld. Hij liet geen brieven of dagboeken na, en had geen vrouw en kinderen. Er wordt gesuggereerd dat hij misschien een affaire had met één van zijn modellen, of dat hij misschien homoseksueel zou zijn geweest. We zullen het nooit weten, maar dat is misschien ook niet erg. Het lijkt erop dat hij door zijn voorkomen, zijn kunst en zijn huis wilde laten zien wie hij was, en dat hij zijn publieke persoonlijkheid en privégevoelens strikt scheidde. Uiteindelijk creëerde hij voor zichzelf, zijn vrienden en voor ons het beeld van de perfecte gentleman; beschaafd, intellectueel, vrijgevig, vriendelijk en verzorgd.

In 1878 werd Leighton geridderd, en aan het einde van zijn leven werd Leighton door Koningin Victoria zelfs verheven tot baron, wat hem onderdeel maakte van de Britse peerage. Hij is de enige kunstenaar ooit die deze positie toegekend heeft gekregen. Helaas overleed hij één dag na het toekennen van deze eer.

Een ideale kunstenaarswoning

Toen Leighton zich, na jaren op het vasteland van Europa te hebben vertoefd, uiteindelijk in Engeland vestigde, wilde hij het liefste zo snel mogelijk een eigen huis-met-studio bouwen. In 1864 had hij door de verkoop van zijn schilderijen eindelijk genoeg geld bij elkaar, want zijn ambitieuze plannen konden niet gedekt worden door de toelage van zijn vader alleen.

Holland Park Road

Holland Park Road in Kensington vandaag de dag. Hoewel de meeste kunsenaarshuizen van toen zijn afgebroken, staan er nog steeds rode bakstenen huizen in laat-victoriaanse stijl. In deze straat vormde zich een groep kunstenaars, met Leighton in het middelpunt. © My inner Victorian.

Hij kocht een stuk land in de wijk Kensington en liet een bevriende architect het huis ontwerpen, hoewel hij zelf ook al een heleboel schetsen op papier had gezet. Vanaf het begin kreeg het huis maar één slaapkamer. Hierdoor denkt men dat Leighton nooit van plan is geweest om een gezin te stichten, maar dat hij zijn focus volledig op de kunst wilde richten. In de loop der jaren verbouwde hij telkens meer aan zijn huis, met steeds nieuwe uitbreidingen, zodat het uiteindelijk de prachtige vertrekken kreeg die wij nu kennen.

Leighton House Museum

Het huis van Frederic Leighton, nu het Leighton House Museum. De vele uitbouwen en de koepel kun je vanaf hier niet zien. © My inner Victorian.

De Staircase Hall

Als je binnenkomt, is de eerste ruimte die je ziet de zogenaamde Staircase Hall. De prachtige zeeblauwe wandtegels geven het trappenhuis een oosterse grandeur, terwijl je als bezoeker wordt aangestaard door een opgezette pauw. Een bijzondere combinatie, die prachtig kleurt. En gek genoeg waren het niet de stenen ornamenten die me het gevoel gaven een bijzonder mooi en gradioos huis te betreden, maar de pauw, die als een kokette voorbode al zijn kleurpracht laat zien.

Leighton House Museum Staircase ©The Royal Borough of Kensington and Chelsea

De Staircase Hall in Leighton House Museum in Londen. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

De pauw was een bewuste keuze van Leighton – vandaar de perfecte kleurencominaties binnen de hal – omdat het dier het symbool was van de Aestethic Movement. Deze kunstenaarsstroming, waartoe Leighton behoorde, wilde zich meer op de uiterlijke schoonheid richten, dan op mogelijke symboliek en diepere betekenis in kunst. En dat Leighton oog had voor alles wat mooi was, dat is in zijn hele huis te zien. Van deze hal was ik bij binnenkomst al meteen erg onder de indruk!

De Arab Hall

Wanneer je vanuit het trappenhuis naar links kijkt, kijk je via de Narcissus Hall de Arab Hall in. Je kunt er niet omheen, met zijn ontelbare oosterse tegeltjes, de fontein en de koepel. Wie verzint het om dit in een woonhuis te hebben? Deze ruimte was door Leighton bedoeld om te imponeren, en werd gebruikt als rookruimte en om ontspannen met zijn gasten te praten. De tegels komen uit verschillende landen rond de Middellandse Zee en het Midden-Oosten, en zelfs uit het verre China. Leighton nam zelf tegels van zijn reizen mee, maar vroeg ook aan vrienden om ze te kopen als zij op reis waren. Geen namaak dus! Twee bijzondere glas-in-loodramen komen bijvoorbeeld helemaal uit Damascus.

Leighton House Museum Arab Hall. ©The Royal Borough of Kensington and Chelsea

De Arab Hall in het Leighton House Museum in Londen. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

De ruimte deed me denken aan de Hagia Sophia in Istanbul – en ik vond hem dan ook zeer indrukwekkend! Ik vind het bijzonder dat Leighton zoveel verschillende stijlen tegels wist te combineren tot één prachtig geheel.

De Dining Room

Aan de centrale hal op de begane grond ligt ook de eetkamer, waarin je wordt verwelkomt door het Duitse woord Prosit (proost!) boven de deur. De kleurkeuze in deze kamer is compleet anders dan in de hal en de Arab Hall, want overheersend is de warme kleur rood van het zijden behang. Deze kleur heeft Leighton gekozen om de borden die aan de muur en in de kasten tentoongesteld staan, extra mooi te laten uitkomen. De borden zijn namelijk ook bijzonder Turks aardewerk.

Leighton House Museum Dining Room Sideboard ©The Royal Borough of Kensington and Chelsea

De eetkamer in het Leighton House Museum in Londen. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

In deze ruimte hield Leighton vele dinertjes, waarbij mensen graag aanschoven. Leighton was tenslotte een belangrijke persoon in de victoriaanse kunstwereld en high society. Hij had zelfs contacten met leden van het Koninklijk huis, en in 1869 bracht Koningin Victoria hem persoonlijk een bezoek. Een hele eer, en zij is dus ook in deze eetkamer geweest.

De studio van Leighton

Boven de eetkamer en de aangrenzende drawing room bevindt zich op de eerste verdieping de gigantische studio van de schilder. Hier had hij de ruimte om te werken, zijn werk tentoon te stellen en bood hij tevens een afgeschermde ruimte voor zijn modellen. Ook werden er in zijn studio concerten gegeven.

Leighton House Museum Leighton's studio ©The Royal Borough of Kensington and Chelsea

Leightons studio op de eerste verdieping van zijn huis. Op de plek waar de foto genomen is, bevindt zich de winterstudio. In de zomer konden modellen voor het raam aan de rechterkant plaatsnemen. Zo viel er van alle kanten genoeg licht op het model. Overigens hadden modellen een eigen ingang naar deze studioruimte, want uiteraard kwamen ze niet via de voordeur. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

En alsof zijn studio nog niet groot genoeg was, besloot Leighhton ook dat hij een aangrenzende winterstudio wilde. Dit was feitelijk een grote serre, zodat de schilder ook in de winter – wanneer men in Londen veel last had van de beroemde dichte mist en smog –  genoeg licht had om bij te werken. Dit was ook wel nodig, want de schilder kreeg op vrij jonge leeftijd slechte ogen, en hij kon dus elk straaltje zonlicht gebruiken.

Flaming June Frederic Leighton

Flaming June (1895) is één van Leightons bekendste werken en werd in zijn huistudio geschilderd. Helaas had men in de eerste helft van de 20e eeuw niet veel interesse meer in victoriaanse kunst. In de vroege jaren 1960 had je dit werk kunnen kopen voor £ 50,- (omgerekend € 1000,- nu), maar inmiddels is het een stuk meer waard!

Momenteel is de studio vooral een imposante grote ruimte, waar wat doeken tentoongesteld staan en nog steeds concerten gegeven worden. Maar wat betreft interieurdesign doet de ruimte naar mijn idee een beetje onder voor de pronkstukken in huis, zoals de Staircase Hall en de Arab Hall.

De Silk Room

Een van de laatste bijzondere kamers die zijn toegevoegd aan de woning is de zogenaamde Silk Room. De ruimte dankt zijn naam aan het groene zijden behang, dat door Leighton gekozen werd om de schilderijen uit zijn verzameling mooi uit te laten komen. En met succes! Het is een prachtige lichte ruimte, waar het zonlicht via dakramen naar binnen valt. Een van de mooiste schilderijen hier vond ik Shelling Peas, van zijn collega-schilder John Everett Millais, dat in het midden boven de blauwe chaise longue hangt.

Leighton House Museum Silk Room ©The Royal Borough of Kensington and Chelsea

De Silk Room in Leighton House Museum. Het is de laatste kamer die Leighton liet toevoegen aan zijn huis, en hij ontving er graag vrienden. © The Royal Borough of Kensington and Chelsea.

Al rondkijkend is het door het hele huis overduidelijk dat Leighton zich liet inspireren door het historicisme, een stroming binnen de hoog-victoriaanse kunst die zich kenmerkt door een grote verscheidenheid aan historische revivals. En het mocht allemaal gemixt worden: Arabische wandtegels, Perzische tapijten, hoekjes met Ottomaanse kussens, Romeinse mozaïekvloeren. Overal staan klassieke beelden naast romantische en gotische verbeeldingen van de Noord-Europese Middeleeuwen. Alles komt terug in de victoriaanse aankleding. En het resultaat is erg mooi!

Een slaapkamer zonder franje

Sommige vertrekken waren minder imposant. Zoals de drawing room en studeerkamer; deze kamers waren een stuk minder opvallend ingericht dat zijn grand rooms voor uiterlijk vertoon. Opvallend door zijn eenvoud is bovenal Leightons slaapkamer, die zelfs door een tijdgenoot al wat te eenvoudig werd genoemd.

Er staat alleen een eenpersoons bed, waarboven eenvoudige fotokopieën van kunstwerken hangen. Het sobere donkerblauwe behangmotief is Indian van de firma van William Morris, dat in die tijd voor iedereen (met genoeg geld) te koop was, en dus geen persoonlijk ontworpen design, zoals Leighton in zijn andere vertrekken wel had. In vergelijking met de rest van het huis maakt dit de slaapmaker nog eenvoudiger van opzet.

Sir Frederick Leighton

Carte de visite van Leighton, uit de laatste jaren van zijn leven [publiek domein].

In dit meest persoonlijke vertrek, waar ongetwijfeld niemand anders dan hijzelf en zijn personeel kwam, heeft Leighton het kennelijk niet nodig gevonden om aan zijn imago te werken. Zijn publieke leven speelde zich af tussen de kleurrijke kunst, maar privé had hij blijkbaar genoeg aan minder opsmuk. Het geeft misschien wel één van de weinige inkijkjes in zijn karaker – maar tegelijkertijd kun je ook nuchter concluderen dat dit privévertrek nu eenmaal een stuk goedkoper was dan alle openbare ruimtes. En om zo’n onderscheidende financiële keuze te maken buiten het oog van de publieke opinie, dat is nu typisch victoriaans.

Een museum waardig – Het Leighton House Museum

Niet alleen nu, maar ook al tijdens zijn leven werd Leightons huis zeer bewonderd, en Leighton hield dan ook regelmatig open huis voor nieuwsgierige bezoekers. Samen met het huis-cum-studio van de Nederlands-Britse schilder Lourens Alma-Tadema, ook in Londen, werd het als één van de mooiste huizen van zijn tijd beschouwd. De woning van Alma-Tadema is helaas afgebroken, en we mogen van geluk spreken dat het huis van Leighton er nog staat. En dat is niet zonder slag of stoot gegaan.

Leighton House Museum monument bordje

Een herdenkingsbordje aan de gevel van zijn huis, het huidige museum. © My inner Victorian.

Na zijn dood werd het grootste deel van Leightons kunstverzameling en de inboedel van het huis verkocht. Het huis bleef nog behouden, maar het leed veel schade van bombardementen in de Tweede Wereldoorlog, en een gebrek aan belangstelling voor de victoriaanse tijd in de 20e eeuw. Toen besloten werd dat Leighton House een museum moest worden, waren van het interieur eigenlijk alleen de tegels nog in tact. Stoffen moesten gereconstrueerd worden, en kunstwerken opnieuw worden aangekocht of gekopieerd. Daarom hangen er in het huis nu vooral veel werken van Leighton zelf, en niet meer de topstukken uit zijn eigen collectie. Het interieur is wel zo veel mogelijk in oude staat hersteld, dankzij oude foto’s die ten tijde van Leighton’s leven door enthousiaste interieurtijdschriften waren gemaakt. Zo kunnen we toch nog zien hoe één van de belangrijkste victoriaanse kunstenaars heeft gewoond en gewerkt.

Frederic Leighton Orpheus en Eurydice 1864

Orpheus en Eurydice (1864) is één van de werken van Leighton zelf die je kunt bewonderen in het Leighton House Museum [Publiek domein].

Zelf Leighton House Museum bezoeken

Leighton House ligt in de wijk Kensington aan 12 Holland Park Road, en het dichtstbijzijnde metrostation is Kensington (Olympia). Het museum is geopend tussen 10:00 en 17:30 uur en alleen op dinsdagen gesloten. Met enige regelmaat is het museum geopend in de avond en is er livemuziek. Ook zijn er soms bijzondere exposities. Meer informatie vind je op de website van het museum.

Wil je alvast een kijkje nemen? Neem dan deze mooie virtuele tour door Leighton House. Als je even kort een blik in het huis wilt werpen, kun je ook het promotiefilmpje van het museum bekijken.

Ik ga ook nog even nagenieten. Met een kopje Londense Earl Grey van Twinings.


De persfoto’s werden beschikbaar gesteld door The Royal Borough of Kensington and Chelsea, waarvoor hartelijk dank.

Voor het schrijven van dit blog heb ik de volgend bronnen gebruikt:
Daniel Robbins: Leighton House Museum – Holland Park Road, London (RBKC, 2011).
Daniel Robbins: Welcome to Leighton House Museum (RBKC).
Frederic Leighton op Wikipedia.org.
Leighton House Museum: Alma-Tadema: At Home in Antiquity at Leighton House Museum (7 July – 29 October 2017). (Youtube-filmpje, 2017).

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.